FIDIC SÖZLEŞMELERİ

FIDIC

FIDIC (Fédération Internationale des Ingénieurs-Conseils), 1913 yılında İsviçre’de kurulmuş olan bir meslek örgütüdür. Kuruluş amacı mühendislik mesleğini geliştirmek olan bu meslek örgütü, Müşavir Mühendisler Uluslararası Federasyonu’nu ifade etmektedir. Bu federasyona ülkemizden Türk Müşavir Mühendisler Mimarlar Birliği (TMMMB) üyedir.  

FIDIC Sözleşmeleri Özellikleri

FIDIC, mühendislik mesleğini geliştirmek ve değişen koşullara göre adapte etmek amacıyla kurulmuştur. Bu doğrultuda, inşaat ve mühendislik projeleri için uluslararası standartlara uygun olacak şekilde sözleşme şablonları hazırlar ve ilgililerin kullanımına sunar. FIDIC sözleşmeleri ise, bu şablonlara uygun bir formda hazırlanarak tarafların hak ve yükümlülüklerini detaylı bir şekilde düzenler. İçeriğinde tarafların sorumlulukları, risklerin paylaşımı ve iş birliği mutlaka yer alır. FIDIC tek bir sözleşme şeklinden oluşmaz. Tarafların yükümlülükleri, risk dağılımı vb. konulara göre farklı FIDIC sözleşmeleri bulunmaktadır. Bu sözleşmeler, FIDIC’in farklı proje türlerine uygun çeşitli sözleşme kitaplarında yer almaktadır.

En yaygın kullanılan FIDIC sözleşme türleri şunlardır:

• Kırmızı Kitap: Tasarımı ve projesi işveren tarafından yapılan inşaat işleri için kullanılır. Riskler ise işveren ve yüklenici arasında dengeli bir şekilde paylaşılır. Türkiye’de yapım işlerinde en yaygın uygulama alanı bulan sözleşmelerdir.

• Yeşil Kitap: Sözleşme içeriği olarak kırmızı kitaba oldukça benzerdir. Ancak kırmızı kitaba uygun olan projelere nazaran küçük sermaye gerektiren projeler için uygundur. Yeşil kitabın genellikle kısa süreli, basit mühendislik ve yapım işlerinde uygulanması uygundur. Ayrıca bu kitaba uygun olarak yapılan sözleşmelerde değişiklik yapabilmek de mümkündür. Bu nedenle yeşil kitapta yer alan FIDIC sözleşmeleri esnek sözleşmelerdir.

• Sarı Kitap: Yüklenicinin, projenin hem tasarımından hem de yapımından sorumlu olduğu projelerde kullanılan sözleşmelerdir. Dolayısıyla kırmızı kitapla kıyaslandığında tamamen zıt içeriği olan sözleşmelerdir. Sarı kitap ile birlikte, sorumluluk artık yön değiştirecek ve büyük oranda yükleniciye ait olacaktır. Bundan sonra açıklayacağımız diğer iki kitapta da yüklenicinin sorumluluğu giderek artacaktır.

• Gümüş Kitap: Yüklenici, tasarım, tedarik, ve risklerin büyük çoğunluğunu üstlenir. Genellikle işletme dışındaki tüm sorumluluk yükleniciye aittir. İnşaat işleri için büyük önem arz eden EPC sözleşmeleri de bu kitapta düzenlenmiştir. EPC sözleşmeleri; yüklenicin tek taraflı sorumluluğunun bulunması, sabitleştirilmiş fiyat, süre ve risklerin yükleniciye ait olması gibi özelliklere sahiptir. Çoğunlukla anahtar teslim projelerde kullanılır.

• Altın Kitap:Bu sözleşmeler de EPC sözleşmeleri gibi tasarım ve yapım sorumluluğunu içeren uzun vadeli projeler için uygundur. Aynı şekilde büyük ölçekli endüstriyel ve altyapı projelerinde tercih edilir. Ancak EPC sözleşmelerinden farkı işletme yükümlülüğünün de yükleniciye ait olmasıdır. Dolayısıyla yüklenicinin projeyle ilgili neredeyse tüm sorumluluğu ve riskleri aldığı sözleşmeler bu kitapta yer almaktadır.

Toparlamak gerekirse; FIDIC sözleşmelerinde risk dağılımı, seçilen kitap türüne göre değişir. Kırmızı kitapta riskler işveren ve yüklenici arasında daha dengeli paylaşılırken, Gümüş kitapta risklerin çoğu yükleniciye aittir. FIDIC Kırmızı kitapta tasarım işverene aitken, Sarı ve Gümüş kitapta tasarımdan yüklenici sorumludur. EPC sözleşmelerinde de tasarım sorumluluğu tamamen yükleniciye aittir. Altın kitapta ise işletme yükümlülüğü de yükleniciye aittir.

FIDIC ile EPC Sözleşmelerinin Bir Arada Kullanıldığı Projeler (Hibrit Model):

FIDIC ile EPC sözleşmelerinin tek bir projede beraber kullanılmasına engel bir durum yoktur. Projenin genel kapsamı bir sözleşme türüne göre belirlenirken, projede yer alan bazı alt işlere diğer sözleşme türünün uygulanması sıklıkla karşımıza çıkmaktadır. Bu hibrit modeller uygulamada oldukça yaygındır. Örneğin İstanbul Havalimanı, EPC modeline uygun olarak inşa edilmiş, belirlenen bütçe aşılmadan zamanında tamamlanıp teslim edilmiştir. Projenin kapsamı, maliyeti ve teslim süresi net bir şekilde tanımlanmıştır. Gümüş kitap kısmında açıkladığımız üzere EPC sözleşmelerinde sabitleştirilmiş fiyat ve süre mevcuttur. Projelerin sözleşmede belirtilen sürede ve maliyette tamamlanması gerekmektedir. İstanbul Havalimanı bu konuda önemli bir örnektir. 

FIDIC Sözleşmeleri İçin Uyuşmazlık Çözüm Yöntemleri:

1) Uyuşmazlık Çözüm Kurulu

Uyuşmazlık Çözüm Kurulu tarafların tahkime gitmeden önce başvurması gereken bir kuruldur. Taraflar arasındaki anlaşmazlıkları çözmek için tarafsız bir kurul görevlendirilir. Bu kurul, uzman kişilerden oluşmakta olup taraflarca belirlenmektedir.

Uyuşmazlık Çözüm Kurulu kararları bağlayıcıdır. Ancak tarafların itiraz hakkı bulunmaktadır. Buradan bir sonuç alınmadığı takdirde, çözülemeyen uyuşmazlık için tahkim yoluna başvurulmalıdır.

2) Tahkim

Taraflar, Uyuşmazlık Çözüm Kurulu’ndan sonuç alınamaması halinde eğer sulh olma durumları da yoksa tahkim yoluna başvurulabilir. Taraflar aksini kararlaştırmadıkça, tahkim aşamasında ICC (Uluslararası Ticaret Odası) kurallarına göre uyuşmazlık çözümü gerçekleştirilir.

3) Sulh

Taraflar, kendi aralarında anlaşarak da uyuşmazlığı sonlandırabilir. Sulh olunabilmesi için şartlarda değişiklik yapabilirler. FIDIC’te düzenlenen kuralların taraflar için herhangi bir bağlayıcılığı yoktur. Daha önce de açıkladığımız gibi bu sözleşmeler esnek sözleşmelerdir. Şartlar değiştiğinde, taraflar da sözleşme hükümlerinde değişiklik yaparak sözleşmeyi revize edebilirler.

Özetle;

FIDIC sözleşmeleri çok fazla detay içeren kapsamlı bir konudur. Bu nedenle tüm detayları kısa bir makale ile açıklamak mümkün olmadığı için, bu yazımızda FIDIC sözleşmeleri ile ilgili olarak genel bilgiler yer almaktadır. Ayrıca konu başlığımız her ne kadar FIDIC Sözleşmeleri olsa da, FIDIC sözleşmelerini içeren kitap türlerine bakıldığında Gümüş Kitapta farklı bir sözleşme olan EPC sözleşmeleri yer almaktadır. Dolayısıyla EPC sözleşmeleri de tarafımızca kısaca açıklanmıştır.

FIDIC ve EPC sözleşmeleri, projelerin kapsamı, risk paylaşımı ve tarafların ihtiyaçlarına göre farklı avantajlar sunar. FIDIC sözleşmeleri, esnek yapısı nedeniyle geniş bir uygulama alanına sahipken, Gümüş Kitapta yer alan EPC sözleşmeleri tek bir yükleniciye neredeyse tüm sorumluluğun (işletme dışında) devredildiği projeler için uygundur.

İnşaat projelerinde kullanılan sözleşme türleri, projenin başarısı için en önemli unsurdur. Doğru sözleşme türünün seçimi, projenin başarısını belirleyen etkenlerin başında gelir.  Proje yöneticileri, sözleşme türlerinin avantajlarını ve dezavantajlarını değerlendirerek projeye en uygun sözleşme modelini seçmelidir. Bu nedenle hem işverenin hem de yüklenici tarafın, projenin tüm aşamalarında uzman bir avukat yardımı ile hareket etmesi oldukça önemlidir.

Av. İLAYDA SARICA